محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )

445

تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )

زندگى . بويژه موسيقى و هرچه بدان تعلق دارد رونق بسيار داشت . بيشتر امراى طوايف از عشاق موسيقى بودند و همواره شمارى از كنيزان خوبروى خوش‌آواز و مطربان چربدست را در اختيار داشتند و در اين راه اموال بسيار صرف مىكردند ؛ چنان كه يكى از ايشان به نام هذيل بن رزين صاحب شنتمريهء شرقى سه هزار دينار زر در بهاى يكى از اين‌گونه كنيزان پرداخت . در قصرهاى اندلس گروه‌گروه از اين زنان وجود داشتند ، مخصوصا قصرهاى بنى عباد در اشبيليه و بنى ذو النون در طليطله . المعتمد بن بن عباد خود شيفتهء موسيقى بود . حتى به هنگام سفرهاى جنگى نوازندگان و خوانندگان را با خود همراه مىساخت . در اندلس در عصر طوايف زراعت نيز رونق يافت . مىدانيم كه اندلسيان از فنون كشاورزى نيك آگاه بودند و ديديم كه چه‌سان دره‌هاى اندلس را به صورت باغهاى دلكش درآوردند و چگونه زراعت در دست ايشان جنبهء علمى يافت . شكوفايى كشاورزى در عصر ملوك الطوايف به سبب شوق امراى طوايف بود به احداث باغها و بستانهاى باطراوت و سرسبز و تربيت نهالها و گلهاى كمياب . در اين عصر چند تن از علماى علم نبات و فلاحت مخصوصا در طليطله و اشبيليه ظهور كردند . باغها و سرابستانهاى بنى ذو النون در درجهء اول و باغها و بستانسراهاى بنى عباد پس از آنها اراضى گسترده‌اى را دربرداشتند و مورد توجه و سرپرستى آگاهان ممتاز به اين صناعت بودند . يكى از علماى فلاحت در طليطله ابن وافد طبيب مشهور بود . او بر باغهاى بنى ذو النون نظارت داشت . ديگرى ابو عبد اللّه بن بصال از علماى مشهور كشاورزى بود . ابن بصال به تجارب خود در توليد نهال و مبارزه با آفات نباتى اشتهار داشت . كتاب او به نام الفلاحه كه به دست ما رسيده است ، گواه مهارت و استادى او در اين صناعت است . چون طليطله به دست مسيحيان افتاد ، ابن بصال از آنجا به اشبيله رفت و در آنجا نظارت بر باغهاى بنى عباد را بر عهده گرفت . ديگر از اين دانشمندان ابو عمر احمد ابن محمد بن حجاج است كه در اشبيليه مىزيست و كتابى در زراعت به نام المقنع تأليف كرده ، ولى به دست ما نرسيده است . و ابو عبد اللّه محمد بن مالك الطغنرى كه از مردم غرناطه بود و در اواخر قرن يازدهم مىزيست . شاگرد ابن بصال بود . كتابى در فلاحت به نام زهر البستان و نزهة الاذهان تأليف كرد . يكى ديگر از علماى كشاورزى ابن لونكو متوفى به سال 498 ه / 1104 م است .